Kuduzda zamanında profilaksi hayat kurtarıyor: Hangi temaslarda risk var? (Medimagazin Haberi)
Kuduzda temas sonrası profilaksinin önemine dikkat çeken Doç. Dr. Tülay Ünver Ulusoy, profilaksi uygulandığında yüzde 100 koruyuculuk sağlandığını, belirtilerin başlaması durumunda ise hastalığın yüzde 100’e yakın ölümcül seyrettiğini belirtti.
Kuduz, belirtiler ortaya çıktıktan sonra ölümcüllüğü son derece yüksek olan ancak temas sonrası doğru ve zamanında uygulanan profilaksiyle önlenebilen bir enfeksiyon hastalığı.
Peki hangi hayvan temasları kuduz açısından risk taşıyor, şüpheli temasın ardından ilk olarak ne yapılmalı ve kimlere temas öncesi aşı öneriliyor?
Ankara Etlik Şehir Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Kliniğinden Doç. Dr. Tülay Ünver Ulusoy kuduzla ilgili merak edilenleri anlattı.
Kuduz nasıl bir hastalık ve dünyada ne kadar yaygın görülüyor?
Kuduz, bildiğimiz insanlık tarihinin en eski enfeksiyon hastalıklarından biridir. Kuduz zoonotik viral bir hastalıktır. Yani hayvanlardan insanlara geçer. İnsanların ve hayvanların sağlığını ciddi şekilde tehdit eder.
Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre her yıl yaklaşık 60 bin kişi kuduz nedeniyle hayatını kaybetmektedir. Bunların %80'inin kırsal alanda yaşayan kişilerden oluştuğu bilinmektedir. Ayrıca kuduz vakalarının %40'ı 15 yaş altı çocuklardan oluşmaktadır. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre %99'u köpek ısırık veya tırmalamaları sonucunda bulaşmaktadır.
Çocukların kuduzdan korunmasında ebeveynlere hangi görevler düşüyor?
Ebeveynlerin bu konuda çocuklarını mutlaka eğitmiş olmaları gerekir. Evcil hayvanlar tarafından herhangi bir ısırık, tırmalanma sonucunda mutlaka ne yapılması gerektiği, ebeveyne bilgi verilmesi gerektiği çocuklara anlatılmalıdır.
Bazen bu konu hakkında yetersiz bilgi sahibi olmaları veya çocukların ebeveynlerinden korkmaları nedeniyle bu bilgiyi aileye taşımamaktadırlar.
Bu özellikle ebeveynler tarafından çocuklara anlatılmalıdır ki çocuklarla ebeveynleri temas sonrası profilaksi için hastaneye başvurmalıdırlar.
Kuduz açısından hangi hayvan temasları risk oluşturuyor?
Kuduz; tilki, sansar, çakal gibi yabani hayvanlardan sığır, at, eşek gibi hayvanlara ve kedi, köpek gibi evcil hayvanlara bulaşır. Daha sonra bu hayvanların insanları ısırması, tırmalaması, açık yaralarının hayvanların sekresyonlarıyla temas etmesi, hayvanların bu tükürüklerinin insanların mukoz membranlarına yani burnuna, ağzına, gözüne sıçraması sonrası insanlara bulaşır.
Şüpheli bir hayvan teması yaşandığında ilk ne yapılmalı?
Şüpheli bir hayvan ısırığı, tırmalaması sonucunda öncelikle kişinin bol basınçlı suyla yarayı 3-5 dakika yıkaması gerekir. Mümkünse povidon iyotlu antiseptik solüsyonlarla, yine %70 alkol içeren solüsyonlarla yaranın temizlenmesi gerekir. Daha sonra en yakın sağlık kuruluşuna başvurması gerekir.
Hastanın yarası hekimler tarafından kategorize edilir. Dört kategoriye ayrılır yaralar ve biz bu kategoriye göre hastanın profilaksi planını oluştururuz. Kişiye göre hazırlanmış bu profilaksi planında aşı, immünglobülin uygulamaları, hayvanın mümkünse 10 gün gözetim altında tutulması, hayvanın aşı karnesinin varsa incelenmesi önerilir.
Kişiye özel oluşturulmuş bu profilaksi planının mutlaka günü gününe uygulanabilir olması gerekir. Temas sonrası kişilerin bugünlerde gereken aşı uygulamalarına devam etmeleri gerekir.
Türkiye’de kuduz açısından mevcut tablo nasıl? Temas öncesi kuduz aşısı kimlere öneriliyor?
Türkiye genelinde 2025 yılında yaklaşık 570 bin kişi hastanelere temas sonrası profilaksi için başvurmuştur. Dünya genelinde 150'den fazla ülkede kuduz vakası görülmüştür. Özellikle Asya ve Afrika kıtalarında. Türkiye endemik bir bölgedir ve bu nedenle kuduz vakaları açısından uyanık olmamız gerekir.
Öncelikle temas öncesi profilaksi dediğimiz bir önerimiz var. Özellikle hayvan barınaklarında çalışanlar, veterinerler, laboratuvar çalışanları, doğa sporu yapanlar ve yabani hayvanla temas riski yüksek olan kişilere iki dozluk temas öncesi profilaksi aşısı önermekteyiz.
Kuduz insanlarda hangi belirtilerle ortaya çıkar? Belirtiler başladıktan sonra hastalığın seyri nasıl olur?
Eğer kuduz virüsü taşıyan bir hayvan ile ısırılma, tırmalanma gibi bir temas gerçekleştiyse öncelikle bir inkübasyon dönemi gerçekleşir. Burada kişi temas sonrası profilaksiye başvurmadıysa bu inkübasyon süresi semptomların başlamasına kadar geçen süredir. Daha sonra prodromal dönem başlar. Bu dönemde biraz daha nonspesifik bulgular, halsizlik, karın ağrısı ya da o bölgede, ısırılma bölgesinde uyuşma, karıncalanma gibi bulgular olabilir.
Bu bulgulardan sonra akut nörolojik dönem başlar. Bu dönem daha sancılı bir dönemdir. Parezi veya ensefalit bulgularıyla seyreder. Bu dönemden sonra da maalesef koma ve ölüm gerçekleşir.
Temas sonrası profilaksiye uyulduğunda kuduz yüzde 100 koruyuculuğu olan bir yöntem sahibidir. Fakat eğer temas sonrası profilaksi yapılmaz ve bulgular başlar ise maalesef yüzde 100'e yakın ölümcüldür.
Kuduz konusunda hastalarda en sık karşılaştığınız yanlış bilgiler neler?
En çok sorulan sorulardan biri de “Fare, sincap, hamster, tavşan, yabani tavşan ısırıkları sonrasında kuduz görülüyor mu?” şeklinde sorular geliyor. Bunlardan şimdiye kadar kuduz bulaştığına dair herhangi bir veri yoktur.
Türkiye Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanlık Derneği ve Medimagazin ekibine bu önemli halk sağlığı sorununa dikkat çektikleri için teşekkür ederim.
